Czy Ty też lubisz czytać blog PSYCHIKA.net?
Otrzymuj powiadomienia o nowych tekstach na moim blogu - tak jak ponad 5.000 zapisanych już osób. Będziesz na bieżąco z tym, co nowego w psychologii.


Po wpisaniu maila przepisz kod z obrazka a następnie sprawdź skrzynkę i potwierdź Twoje zgłoszenie. Marcin

poniedziałek, 5 sierpnia 2013

UWAGA!

Autorką niniejszego tekstu o uwadze jest psycholożka Magdalena Słupek.
Photo credit: E Marco / Foter / CC BY-NC-ND
Chciałabym napisać tekst o bardzo trudnej działce w psychologii dla mnie, jaką jest psychologia poznawcza. Często ludzie mówią mi "Spokojnie, mam podzielną uwagę i Cię słucham". Ufam, że wierzą w to co mówią. Niestety nie jest to do końca prawdą. Jeżeli mówię o czymś znanym to może tak być, jednak przy występowaniu trudniejszych i nowych elementów potrzeba więcej skupienia na temacie. Uwaga odgrywa dużą rolę w naszym spostrzeganiu świata. Ukierunkowuje nas, pomaga odsiać niepotrzebne informację i sprawnie zarządzać zasobami, które nas ograniczają. Wybieramy dzięki niej takie rzeczy, które są nam przydatne i skupiamy się na nich. Działamy wtedy efektywniej.

Wyróżniono 4 funkcję takie jak selektywność, czujność, przeszukiwanie i kontrolę czynności jednoczesnych. Wykorzystujemy te mechanizmy w indywidualny sposób. Niektórzy z nas są zbyt czujni a ich pole uwagi jest ciągle przeszukiwane i nastawione na odbiór negatywnych bodźców. Mają wtedy tendencję do odbierania świata w sposób lękowy. Na temat wpływu uwagi na nastrój czy emocje można by było napisać osobny artykuł.
Ja jednak chciałabym zwrócić uwagę (a tym samym nadać ważność) funkcji - przełączania między zadaniami.

Jest wiele teorii i badań na temat mechanizmów działania uwagi. Jedni mówią, że mamy pewien, ograniczony zasób uwagi. Musimy go zatem dobrze wykorzystać, żeby spełnić pewne zadania. Czasami dzieje się wokół nas wiele i musimy wybrać co zrobić. Ludzie w dzisiejszych czasach są przestymulowani. Jednocześnie próbują czytać, słuchać muzyki, odkurzać i oglądać telewizor. Wymaga to niewątpliwie dużo energii. Możemy robić wiele rzeczy gorszych jakościowo, albo skupić się na czymś konkretnym i zrobić lepiej.
Dużo zależy od tego czy pewne rzeczy są zautomatyzowane czy nowe. Jeżeli jedno z wielu zadań jest bardzo wymagające to potrzeba większego skupienia. Chodzi również o czas wykonania. Gdy nie mamy trudności z wykonaniem kilku czynności na raz, bo są nawykowe to jednak mimo wszystko spowalniają się wzajemnie czyli występuje psychologiczny okres refrakcji. Jest to zgodne z teorią Pashlera, która mówi o tym, że kontrola czynności jednoczesnych polega na przetwarzaniu szeregowym a nie równoległym.
Niektórzy mówią, że nie chodzi o zasoby energetyczne czy refrakcję, ale głównie o proces przełączania. To on może więc powodować gorsze wykonywanie czynności i wydłużanie ich czasu nawet wtedy gdy są zautomatyzowane.
Przerzutność uwagi to z definicji przełączanie selektywnej uwagi między rzeczami lub zadaniami. Są dwa obszary badań nad tym procesem. Jeden skupia się na procesach kontrolnych i czynnikach, które pozwalają skutecznie przełączać uwagę. Drugi łączy procesy automatyczne i kontrolne próbując dojść do tego co sprzyja mniejszym kosztom przełączania.

Co to jest proces automatyczny i kontrolny ?
Spróbuje to jakoś łatwo przedstawić, ale mnie to lekko przerasta.
Kontrolne są świadome i intencjonalne. Jest to ustrukturalizowanie sobie działań do osiągnięcia celu. Te działania to operacje poznawcze. Kontrolujemy ich przebieg i dzięki temu szybciej przechodzimy przez sieć zadaniową czyli pokonujemy drogę od zmysłów do reakcji motorycznej. Automatyczne są zaś nieświadome i wykonywane bez wysiłku. Są one równoległe i zachodzą szybciej. Znane są nam uprzednio reguły zadania, ale nie zanikają one po jego zakończeniu. Aktywacja dzięki, której wykonaliśmy jakieś zdanie wcale nie zanika od razu i wymaga czasu, aby przełączyć się do następnego.

Badania polegają na manipulacji owymi procesami. Zauważono, że informację na temat rodzaju zadania i czas dany na przygotowanie się do niego zmniejsza w efekcie czas przełączania uwagi. Okazało się również, że wydłużając czas między zadaniami związanymi z procesami automatycznymi przełączanie uwagi było mniej kosztowne dzięki osłabieniu aktywacji w sieci zadaniowej.

Jakie są koszty przełączania uwagi ?
Aby to zrobić muszą zajść dwa procesy. Najpierw trzeba spowolnić aktywację sieci zadaniowej nieistotnej już dla nas a następnie włączyć aktywację następnej. Przy czym wznowienie aktywacji wcześniej zahamowanej sieci jest trudniejsze do wzbudzenia niż aktywacja nowej i to podnosi koszty przełączania uwagi.
(Dokładne badanie dla zainteresowanych podaje w linku na końcu artykułu.)

Te mechanizmy są trudne do opisania i wyobrażenia. Postaram się przedstawić teraz kilka nowych informacji na temat wielozadaniowości tzw. mulitaskingu. Ponoć koszty takiego przeskakiwania z zadania na zadanie to 40% naszej efektywności.
Okazało się, że "osobą wielowątkowym" trudniej skupić się na jednej rzeczy. Nie potrafią one odciąć się od tzw. dystraktorów czyli zalewających i nieistotnych bodźców ze środowiska. Ponadto gorzej korzystają z pamięci krótkotrwałej, znajdują się w niej nieistotne rzeczy - zawodzi selekcja informacji. Mają również problem z wejściem w stan umysłu nazwanego "flow" w psychologii pozytywnej. Ten stan z definicji to jak tłumaczy twórca pojęcia "ludzie opisują swój stan umysłu, kiedy są całkowicie skupieni podczas danego zadania, które wykonywane jest dla czystej przyjemności z samej tej aktywności".

Inne badanie przeprowadzone w tym temacie zostały rozpoczęte przy okazji dyskusji na temat kierowców, którzy rozmawiają przez telefon. Okazało się, że produktywność osoby wykonującej kilka czynności na raz dramatycznie spada. Gdy zobaczyli co dzieje się w mózgu osób badanych stwierdzili, że człowiek nie jest przystosowany do wielozadaniowości przy zadaniach o wysokim stopniu trudności. Nie widzimy gołym okiem kosztów przełączania naszej uwagi i możemy również nie dostrzec zagrożenia. Okazało się, że jazda samochodem i rozmowa przez telefon to tak jakby kierowca był pijany. Koncentracja zmniejsza się i może dojść do tragedii.

W innym artykule czytałam o badaniach na dzieciach dotyczących wielozadaniowości. Jedna grupa miała wysłuchać wykładu, miała dostęp do internetu i mogła słuchać muzyki. Druga grupa słuchała w ciszy. Zrobiono test na pamięć treści wykładu. Okazało się, że grupa druga wypadła o wiele lepiej. Ponadto duża stymulacja z otoczenia i koszty wynikające z przełączania i podejmowania decyzji zmniejszają działania rejonów, które odpowiadają za emocje i zmniejszają tym samym chęć do działań prospołecznych.
Wiadomo, że potrzebna jest nam zdolność do wykonywania wielu zadań w dzisiejszych czasach. Pracy jest dużo, ciągle coś się dzieje na około. Jednakże musimy uświadomić sobie fakt, że jeżeli są to rzeczy trudne to wymagają od nas skupienia. Lepiej nie myśleć o tym ,że jest się wyjątkiem i nas takie koszty nie dotyczą. Zastanowić się nad zadaniami ważnymi i ważniejszymi a później starać się je wykonać po sobie.

Warto się sprawdzić dla zabawy: http://open-site.org/blog/the-multitask-test/


Badania i inne materiały z których korzystałam:

http://www.psychologytoday.com/blog/smart-parenting-smarter-kids/201107/can-kids-multitask

http://pl.wikipedia.org/wiki/Przep%C5%82yw_%28psychologia%29

http://www.apa.org/research/action/multitask.aspx

http://multiplanowanie.pl/masz-podzielna-uwage/

http://docs6.chomikuj.pl/1218764210,PL,0,0,Przerzutno%C5%9B%C4%87-uwagi.odt

Autorka:
Magdalena Słupek
"Mówią na mnie Dzik – na pewno coś z niego mam.. Zazwyczaj lubię mieć towarzystwo, jadam roślinki a czasem jak mnie coś wkurzy.. .niech kto na drzewo zmyka.. ;P A tak już bardziej poważnie to studiowałam psychologię na SWPS, a teraz zajmuje się poszukiwaniem mojej dalszej drogi życiowej ;)"

4 komentarze:

Anonimowy pisze...

Ładna pani :-)

Anna Matuszak pisze...

pisałam o tym tutaj: http://www.psycho-tropy.org/2012/12/dokad-zaprowadzi-nas-atlas-chmur.html :)

Anonimowy pisze...

...a ja ma bardzo duże problemy z koncentracją uwagi, pamięcią, refleksem, bystrością, ogólnie komunikatywnością... Zaobserwowałam to wiele lat temu, miałam wtedy zaledwie 33 - 36 lat... Porzuciłam czytanie książek, bo nie mogę się nad nimi skupić, unikam kontaktów z ludźmi na żywo, bo mam takie wrażenie, bardzo silne wrażenie, że to co do mnie mówią, dociera do mnie z opóźnieniem, jakby mózg nie nadążał z przetwarzaniem informacji... Zwykła rozmowa, np. o pogodzie, sprawia mi trudność... Zbyt wolno myślę i działam... Nigdy nie miałam problemów z nauką i przyswajaniem nowej wiedzy, nadążałam z działaniem, a teraz... Nie nadążam za szeroko pojętym życiem...

Anonimowy pisze...

tez to mialam. Moja uwaga znikala a mozg wylaczal sie automatycznie w czasie rozmowy nawet z szefem, czy nowopoznana osoba. Zaczelo mnie to martwic a potem zloscic, ze nie potrafie zapanowac nad soba i sie skupic! Nagle stany melancholii i 'odplywania' w inny swiat to efekt uboczny, forma ucieczki jaka przez lata wyksztalcilam w sobie zyjac wsrod ludzi i wytwarzajac swoje sposoby przetrwania. Te stany wylaczania to w moim przypadku nic innego jak wewnetrzne sygnaly abym zaczela sie przygladac stanowi swojego ducha i swiadomosci. Wiec to zrobilam. Po prawie roku intensywnej pracy nad Uczuciami i potrzebami (glownie to potrzeba milosci niezaspokojona w dziecinstwie, ojciec alkoholik) moje poczucie wartosci jako osoby znacznie wzroslo. Moja uwaga o dziwo jest stala, nawet jesli przedmiot czy temat mnie nie interesuje. Zaczelam byc w rzeczywistosci w jakiej naprawde jestem. To dla mnie niesamowita, namacalna zmiana. Wszystko jest do zrobienia. Trzeba jednak przyznac sie do bezsilnosci i szukac pomocy z zewnatrz (np. grupy wsparcia, u mnie to DDA). Trzeba przyjrzec sie swojej przeszlosci, rodzinie, rodzicom, swoim zyciowym wyborom a wtedy otwierasz sie na swiat i swiadomie godzisz sie na to co spotkalo nas w przeszlosci zeby sie uwolnic od tego wiszacego pietna. Nastepnie to swiadome dzialanie i realizowanie swojego zycia, planow, marzen. To jest to, co inni nazywaja ;'prawem przyciagania', miloscia, bogiem. wszechswiatem. Dla mnie to spokoj i wolnosc...poki co. Byc moze odkryje cos wiecej ;)

Prześlij komentarz

Zapraszam do komentowania. Proszę o kulturalne wyrażanie swoich poglądów. Nie akceptuję wulgaryzmów i chamstwa.

Dziękuję i zapraszam ponownie.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...