Czy Ty też lubisz czytać blog PSYCHIKA.net?
Otrzymuj powiadomienia o nowych tekstach na moim blogu - tak jak ponad 5.000 zapisanych już osób. Będziesz na bieżąco z tym, co nowego w psychologii.


Po wpisaniu maila przepisz kod z obrazka a następnie sprawdź skrzynkę i potwierdź Twoje zgłoszenie. Marcin

niedziela, 10 czerwca 2012

Wypalenie i przerdzewienie zawodowe - czym są?

Autorką tego artykułu jest Izabela Borejko, absolwentka psychologii. Zapraszam Was do lektury :) Marcin

Fot. rubenshito
Wypalenie zawodowe jest coraz powszechniejszym zjawiskiem w dzisiejszych czasach. Dotyka bez względu na rodzaj wykonywanej pracy. Wypalić się może zarówno manager, psycholog, lekarz jaki i kierowca autobusu, sprzedawca. Wypalenie zawodowe, inaczej nazywane jako syndrom burnout, najprościej mówiąc jest przewlekłym wyczerpaniem emocjonalnym, fizycznym oraz poczuciem braku zadowolenia z pracy. Pełna definicja wypalenia się określa jako zespół fizycznego i psychicznego wyczerpania, którego rezultatem jest rozwój negatywnej samooceny, negatywnego nastawienia do pracy, a także spadek zainteresowania problemami innych ludzi. Wypalenie występuje najczęściej pod wpływem przeciążenia pracą ale także stresu, u osób, które nie umieją poradzić sobie z obciążeniem. Pojęcie wypalenia zawodowego zostało wprowadzone do psychologii w latach 70 XX wieku przez dwóch naukowców psychiatrę Herberta Freudenbergera oraz psychologa społecznego Chistine Maslach. Wypalenie zawodowe jest procesem, który postępuje, a więc nie pojawia się nagle.

Przyczyny

Przyczyny wypalenia psychologowie rozpatrują na trzech płaszczyznach: indywidualne, interpersonalne oraz organizacyjne. Poprzez płaszczyznę indywidualną rozumie się takie czynniki jak: niska samoocena, niepewność, defensywność, zależność, bierność, poczucie kontroli zewnętrznej, nieracjonalne przekonanie o roli zawodowej, niskie poczucie skuteczności zaradczej, specyficzny typ kontroli polegający na unikaniu sytuacji trudnych, wysoka reaktywność i silna motywacja do pracy. Na płaszczyznę interpersonalną składają się źródła, które związane są z relacjami jakie zachodzą pomiędzy pracownikiem a pracodawcą albo pomiędzy interesantami danej instytucji. Wymienić tutaj można: konflikty interpersonalne, rywalizacje, brak wzajemnego zaufania, zaburzona komunikacja, przemoc psychiczna, agresja werbalna, mobbing, zamierzone/niezamierzone przyczynianie się pracodawcy do obniżania poczucia własnej wartości i samoskuteczności pracowników. Poprzez źródła organizacyjne rozumie się długotrwały stres występujący w środowisku pracy, rywalizację, zaburzoną komunikację, mobbing oraz zbyt wygórowane oczekiwania stawiane pracownikowi przez organizację. Przyczyny pojawienia się wypalenia zawodowego wiązać można także z nadmierną motywacją oraz ambicjami. Badania prowadzone nad wypaleniem się pokazują, że jednym z czynników, które decydują o zaniechaniu czynności przed osiągnięcie rezultatu jest zbyt wysoka motywacja wyjściowa. W związku z tym należy stawiać sobie cele, które są realistyczne do wykonania. Cele te nie mogą być nadto ambitne, nierealne jak również mało konkretne ponieważ mogą przyczyniać się do pojawienia się wypalenia. Jak twierdzi Bańka A. (2000) do najważniejszych czynników przyczyniających się do powstania wypalenia zawodowego jest niski prestiż zawodowy, anonimowość, wysokie wymagania pracy w stosunku do otrzymanych z tego tytułu nagród. Cechami, które sprzyjają pojawieniu się wypalenia zawodowego jest bierność, defensywność, niska samoocena, wysoka reaktywność, silna motywacja do pracy (posiadają ją zwłaszcza młodzi ludzie rozpoczynający swoją karierę zawodową dlatego są najbardziej narażeni), oraz perfekcjonizm. Ponadto w budowaniu wypalenia się sprzyjają zbyt duże wymagania wobec siebie, wyolbrzymianie porażek, brak wsparcia zarówno ze strony bliskich jak i w pracy oraz słaba organizacja swojego prywatnego czasu.

Symptomy

Jakie są symptomy wypalenia? Jak je rozpoznać? Do najczęstszych objawów wypalenia należą złość, niechęć, poczucie winy, obojętność, negatywizm, wycofanie się z relacji, izolacja, poczucie zmęczenia oraz wyczerpania, cynizm, występują zaburzenia snu, podejrzliwość wobec partnera. Osoby te są apatyczne, występują depresyjne usposobienia. Wykonywanie pracy ulega pogorszenia aczkolwiek ilość wykonywanej pracy nie maleje. Ponadto występują dolegliwości somatyczne takie jak bóle głowy, przeziębienia, dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Etapy wypalenia zawodowego

Psycholog społeczna Christie Maslach wyróżnia trzy składniki wypalenia się. Pierwszym składnikiem jest wypalenie emocjonalne i psychofizyczne na skutek przemęczenia i przeciążenia. Depersonalizacja to drugi składnik. Cechuje się obojętnością wobec osób, z którymi się pracuje oraz cynizmem. Ostatnim składnikiem jest poczucie obniżenia oceny własnych dokonań, utraty satysfakcji i zaangażowania zawodowego. Psychologowie z American Psychology Association opracowali interesujący proces charakteryzujący wypalenie zawodowe. Przedstawili oni pięć etapów: miesiąc miodowy (honeymoon) charakteryzujący się okresem zauroczenia pracą i pełnej satysfakcji z osiągnięć zawodowych. Dominuje tutaj energia, optymizm oraz entuzjazm. Przebudzenie (awaking) jest to czas, w którym człowiek zauważa, że idealistyczna ocena pracy jest nierealistyczna, zaczyna pracować coraz więcej oraz desperacko stara się, by ten idealistyczny obraz nie uległ zaburzeniu. Trzecim etapem procesu APS jest szorstkość (brownout), polega na realizacji zadań zawodowych, które wymagają coraz więcej wysiłku, pojawiają się tutaj kłopoty w kontaktach społecznych. Wypalenie pełnoobjawowe (full scale burnout) to czwarty etap, w którym rozwija się pełne wyczerpanie fizyczne i psychiczne, pojawiają się stany depresyjne, poczucie pustki i samotności, chęć wyzwolenia się, ucieczki z pracy. Odradzanie się (phoenix phenomenon) jest okresem leczenia "ran", które powstały w wyniku wypalenia zawodowego.


W jaki sposób można leczyć wypalenie? Myślę, że najlepsze byłoby tu stwierdzenie, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć, a więc profilaktyka, która jest ważnym działaniem. Owszem można zgłosić się do specjalisty psychologa, ale odpowiednia profilaktyka stosowana przez pracodawcę poprzez odpowiednie programy zmniejsza ryzyko wystąpienia wypalenia się u swojego pracownika. Odmiennym zjawiskiem w stosunku do wypalenia zawodowego jest przerdzewienie zawodowe (Rustaut Syndrom) czyli tak zwana nuda w pracy. Czy jest to nowe zjawisko w środowisku pracy? Być może, a może po prostu mało poświęca się czasu na badanie tego typu zjawiska tak jak to czynią naukowcy w stosunku do wypalenia się. Mógłby ktoś zapytać jak osoba która posiada dobre stanowisko pracy, zarabiająca dużo pieniędzy, posiada wszystkie dobra w postaci firmowego samochodu, komórki, laptopa może narzekać na nudę. Przecież ma wszystko co trzeba. Otóż tak, takie osoby może również dopaść choroba przerdzewienia. A czym tak naprawdę jest przerdzewienie zawodowe? Jest synonimem wypalenia zawodowego, a charakteryzuje się niemożnością "bycia w pełni". Co naukowcy mają na myśli przez zwrot niemożności "bycia w pełni", to nic innego jak niedostateczne wykorzystanie własnej energii i możliwości. Przeważnie występują te same objawy co w wypaleniu czyli apatia, bark inicjatywy, poczucie braku osiągnięć zawodowych, chłodny stosunek do kolegów z pracy oraz klientów. Do głównych przyczyn przerdzewienia należy mała ilość zajęć w pracy, monotonia, brak wyzwań, złe dopasowanie obowiązków do kwalifikacji i wykształcenia pracownika. Najczęstszymi grupami cierpiące na przerdzewnie zawodowe są po pierwsze menedżerowie, którzy znajdują się w połowie swojej kariery zawodowej, którzy osiągnęli, mogłoby się wydawać, właściwie wszystko i nic więcej do osiągnięcia nie ma. Po drugie młode osoby, absolwenci, którzy "uwięzieni" są na stanowiskach, które są niedostosowane do ich umiejętności oraz możliwości. Na przykład absolwent informatyki zajmujący stanowisko w formie jako młodszy informatyk czy też stażysta wykonuje zadania typu "przynieś, podaj, pozamiataj". Chociaż jego umiejętności i kwalifikacje są znacznie większe i mógłby wykonywać te zadania co starsi informatycy w firmie, wykorzystywany jest do robienie rzeczy poniżej jego kwalifikacji i możliwości. Wówczas występuje nuda, monotonia co bardzo łatwo prowadzi do syndromu przerdzewnie zawodowego.

Podsumowując wypalenie zawodowe jak i przerdzewnie zawodowe mimo iż posiadają podobne symptomy i trudno je rozróżnić, są zupełnie inne. Ich powstanie jest różne. Wypalenie się związane jest ze stresem w pracy natomiast przerdzewienie ma związek z monotonią i zły dostosowaniem stanowiska pracy do możliwości i kwalifikacji. W jednym przypadku ważna jest profilaktyka, a w drugim odpowiedni dobór stanowisk pracy.

Autorka: Izabela Borejko, studentka V roku psychologii





Izabela Borejko

Jestem absolwentką psychologii na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Moje zainteresowania krążą wokół psychologii społecznej, psychologii pracy ale również interesują mnie niektóre zagadnienia psychologii klinicznej. W chwilach odetchnienia lubię oglądać filmy, czytać książki oraz gotować.

3 komentarze:

Anonimowy pisze...

"Przynieś, podaj, pozamiataj" - skąd ja to znam.. :(

Anonimowy pisze...

bardzo interesujacy artykul

Anonimowy pisze...

Ciekawie:)

Prześlij komentarz

Zapraszam do komentowania. Proszę o kulturalne wyrażanie swoich poglądów. Nie akceptuję wulgaryzmów i chamstwa.

Dziękuję i zapraszam ponownie.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...