wtorek, 1 listopada 2011

Psychika napastników - czyli dlaczego atakują?

Autorką tekstu jest Monika Kornaś, studentka psychologii.

Wyszedł z bloku, gdy było już ciemno. Rozejrzał się i ruszył w stronę głównej ulicy. Szedł chodnikiem i przyglądał się opustoszałemu już o tej porze osiedlu. Doszedł do przystanki autobusowego. Przy ławeczce stała elegancko ubrana kobieta i rozmawiała z kimś przez telefon komórkowy. Jedną ręką szukała czegoś w siatkach, postawionych na ławce. Była odwrócona tyłem, nie widział jej twarzy.

To był jakiś impuls. Krótka chwila. Przyspieszył kroku i znalazł się przy niej. Wiedział, że nie ma już odwrotu.

Ciszę na osiedlu przerwał kobiecy krzyk, telefon upadł na chodnik, zakupy spadły z ławeczki i rozsypały się wokoło. Szamotali się, ona walczyła. Nie trwało to jednak długo. Był silniejszy.

Później już nie odwrócił się. Biegł w stronę pobliskiego parku, a w ręku ściskał jej czarną, skórzaną torebkę z urwaną w trakcie szarpaniny rączką ...

To nie był jego pierwszy napad w tym tygodniu. Dlaczego to robił ???



To pytanie zadaje sobie chyba w tej chwili każdy z nas. Wszyscy zastanawiamy się, dlaczego ludzie kradną, biją, rabują, gwałcą. Co takiego zrobili im inni, że tak ich poniżają, upokarzają ? Kto pozwolił im tak postępować z drugim człowiekiem ? Dlaczego przychodzi im to tak łatwo ? Czy każdego za takie czyny spotyka zasłużona kara ?

Taką historię i refleksję postanowiłam uczynić wstępem do moich rozważań na temat psychiki napastnika. Chcę zająć się tym, co skłania złodziei, rabusiów i gwałcicieli do popełniania tak okropnych czynów. Czy agresja jest w jakimś sensie wrodzona? Czymś uwarunkowana? Jak z nią walczyć i czy w ogóle można się przed nią ustrzec ?

Przyczyny zachowań przestępczych
Zanim zaczniemy się nad tym szczegółowo zastanawiać, warto zająć się na początku samą genezą zachowań przestępczych. Mówiąc o przyczynach agresji, rozpoczynam temat na wielogodzinną dyskusję. Postarajmy się jednak przeanalizować najbardziej popularne teorie na ten temat. Tutaj najlepiej odwołać się do psychologii. Na temat powstawania agresji i przestępczości swoje stanowisko zajął Zygmunt Freud. Twierdził on bowiem, że cała struktura naszej osobowości składa się z trzech podstawowych komponentów: id, ego i superego. Między nimi wytwarza się napięcie, które następnie przyczynia się do powstawania poczucie winy. Z kolei oni wyzwala w człowieku potrzebę ukarania się. Podświadomie chcemy, aby spotkała nas kara, więc czynimy zło, aby zostać za nie ukaranym. Do wielu osób ta teza nie przemawia, ale Freud miał również inną hipotezę.

Zachowania agresywne i popełnianie czynów przestępczych tłumaczył wzajemnym oddziaływaniem dwóch popędów: życia i śmierci. Ten drugi charakteryzuje się występowaniem destrukcyjnych sił. Jak widzimy, predyspozycje do popełniania czynów przestępczych ma według Freuda każdy z nas ! następny badacza znaleźli także wiele innych przyczyn popełniania zbrodni i dokonywania rabunków. Przyczyn przestępczości dopatrywali się, tak jak Freud zresztą, już we wczesnym dzieciństwie. Według nich ludzie postępują niewłaściwie, gdy zostały zaburzone ich procesy socjalizacyjni i tym samym rozwój nie przebiegał prawidłowo. Mogło się tak stać, gdy jakieś potrzeby nie zostały zaspokojone i musieli oni je rekompensować właśnie poprzez popełnianie w adolescencji lub dorosłości czynów karalnych.

Dziś wiemy, że przyczyny przestępczości są bardziej złożone. Na niewłaściwe postępowanie człowieka na wpływ wiele różnych czynników. Wiele osób próbuje na własną rękę dociec, co skłania przestępców do takich czynów. Odpowiedzi zamieszają w Internecie. Jakie są przyczyny zachowań agresywnych i przestępczych według internautów ? Stawiają oni na wywyższanie się, poprawę samooceny, przyjemność, jaką daje kradzież i rabunek, własne korzyści, ukrywanie swoich wad i chęć dowartościowania się, popisania przed znajomymi. Ludzie myślą, że takie zachowania poprawiają im nastrój, ponieważ pokonują innych, są od nich silniejsi. Nie patrzą głębiej: nie dopatrują się przyczyn takich zachowań w psychice człowieka.

Szukanie ich należy rozpocząć już we wczesnym dzieciństwie. To, co dziecko wynosi z domu rodzinnego jest kapitałem na całe życie. Wychowanie ma znaczący wpływ na całe późniejsze funkcjonowanie człowieka. Co ciekawe, badania pokazują, że u większości karanych nieletnich stosowano w domu kary cielesne, takie jak popychanie i bicie oraz krzyki. Te osoby mszczą się później za przemoc, jakiej doświadczały w młodsi. Agresywnych zachowań uczą się od rodziców. Takie dzieci są niedostosowane społecznie, reagują agresywnie, nie potrafią prawidłowo wchodzić w relacje z innymi, trudno im porozumieć się z drugim człowiekiem.

Przyczyny i rodzaje agresji
Skoro umówiliśmy już przyczyny czynów przestępczych, warto teraz przyjrzeć się samej agresji, jej uwarunkowaniom i rodzajom. Już samo zdefiniowanie pojęcia agresji nie należy do najłatwiejszych. Na co dzień dość swobodnie używamy tego terminu. Co na ten temat sądzą psychologowie ? Według nich AGRESJA to działanie, które szkodzi drugiej osobie. Są to szkody fizyczne i psychiczne. Psychologowie dzielą agresję wrogą: zadanie bólu wywoływane gniewem i złością oraz na instrumentalną, czyli taką, w której celem działania nie jest zranienie drugiej osoby.

Na temat tego, czy agresja jest zachowaniem wrodzonym prowadzono i nadal prowadzi się wiele badań. Faktem jest to, że za zachowania agresywne odpowiada wiele zmian, które zachodzą w naszym organizmie. Drażnienie ciała migdałowatego, które w mózgu ludzi i zwierząt sprawuje kontrolę nad zachowaniami agresywnymi sprawia, że zmieniają się nie do poznania. Udowodniono również, że a agresję duży wpływ mają rozmaite związki chemiczne oraz hormony, na przykład testosteron. Na tej podstawie można przypuszczać, że mężczyźni są bardziej agresywni, co jednak nie zawsze jest prawdą. Możemy jednak wysnuć tezę, że różnice związane z płcią mają podstawy biologiczne.

Kolejną substancją, która sprawia, że wzmagają się w nas zachowania agresywne jest alkohol. Ujawnia od nasze pierwotne instynkty i najbardziej ukryte pragnienia czy dążenia. Osoba, która pragnie czułości, będzie szukała bliskości. Ten, kto tłumi w sobie złe emocje: zareaguje agresywnie. Pod wpływem alkoholu łatwiej nam popełnić jakieś wykroczenie ponieważ mamy dużo mniejszą kontrolę nad swoimi działaniami.

Zachowania agresywne mogą również wzmagać określone emocje lub nawet całe sytuacje społeczne. Do agresji może prowadzić rosnąca frustracja. Znana jest nawet teoria frustracji agresji. Brzmi ona tak: "przeszkody występujące na drodze do osiągnięcia upragnionego celu zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji agresywnych". Tak naprawdę, nikt nie wytrzyma długotrwałego napięcia: w końcu wybuchnie. To, jak kto zareaguje jest uwarunkowane temperamentem. Jedna osoba zareaguje bardziej, inna mniej agresywnie. Mamy więc jeszcze jedną przyczynę agresji, a mianowicie osobowość.


Agresję może także spowodować ból, jaki odczuwamy. Bardzo dobrze widać to na przykładzie zwierząt. Gdy damy psu klapsa, ponieważ coś zbroił, może on nad ugryźć. Kiedy dziecko mocno pociągnie kota za ogon, jest prawdopodobne, że zwierzę je podrapie. Z ludźmi jest bardzo podobnie: ból wzmaga agresję. Musimy się bronić, a przecież najlepsza obroną jest właśnie atak.

Agresja u dzieci i młodzieży
"Co się dzieje z tą młodzieżą?", "Ach, ta dzisiejsza młodzież" ... ileż to razy słyszeliśmy takie pełne oburzenia zdania z ust starszych osób. Miały one zwykle na myśli styl życia młodych ludzi i nierzadko ich wzmożoną agresję. Co jest przyczyną takiego stanu rzeczy? Udowodniono, że agresję u dzieci i nastolatków mogą silnie wzmagać środki masowego przekazu. Dzieci uczą się zabijania na bohaterach gier i bajek. Przeładowane przemocą gry i programy sprawiają, że w ich umysłach tworzą się błędne, agresywne wzorce, które później młodzie ludzie mogą przekładać na realne życie.

Z dorosłymi rzecz ma się podobnie. Badania okazały, że agresja wzmaga się po walkach bokserskich. Liczba mordów znacznie się zwiększyła. Nawet dorośli nie są zupełnie odporni na dostarczane z zewnątrz agresywne bodźce. Podświadomie zachowujemy się wtedy agresywnie, naśladując zawodników z ringu czy bohaterów z filmu. Zdarza się przecież tak, że oglądane rozgrywki czy produkcje telewizyjne zachęcają do agresji, podsuwając nam nowe pomysły. Ciekawostką jest fakt, że inaczej Recz ma się w przypadku pornografii. Agresja zwiększa się widocznie jedynie po obejrzeniu filmu z elementami przemocy. W innym przypadku nie stwierdzono wzbudzenia się reakcji agresywnych.

Jak walczyć z agresją ?
Mówiąc o agresji i tłumacząc niewłaściwe zachowania ludzi nie możemy każdej osobie przypinać łatki człowieka z problemami. Nie zawsze mży powiedzieć: "Zaatakował mnie, bo na pewno miał trudne dzieciństwo i brakowało mu miłości". Może tak było, ale musimy pamiętać, że agresywne zachowania są często determinowane przez wiele czynników. Jednocześnie trzeba pamiętać o tym, że, bez względu na to, co go spotkało nie ma praca wyrządzać krzywdy drugiej osobie i atakować jej.

Agresji można skutecznie przeciwdziałać. Jest na to wiele sposobów. Pomocne mogą okazać się: mówienie o swoich negatywnych emocjach, stymulowanie rozwoju empatii, omawianie trudnych sytuacji czy też uczenie metod pokojowego rozwiązywania konfliktów. Czasami w walce z agresją pomaga ... kara za złe czyny. W wieli przypadkach przynosi ona oczekiwane rezultaty i znacznie mniejsza ilość agresywnych zachowań. Grzywna pieniężna, prace społeczne, wyrok w zawieszeniu, więzienie: to dla wielu oznacza definitywne zerwanie z przeszłością i rozpoczęcie nowego życia. Dopiero, gdy pojawi się widmo kary, zaczynają oni rozumieć, jak wiele zła wyrządzili. Nie zawsze jednak tak jest. Czasami kara bywa nieskuteczna, gdy jest zbyt pobłażliwa, surowa lub odroczona. Zamiast działać jak zimny prysznic, odnosi wręcz odwrotny skutek.

Faktem jest to, że nasz świat już nigdy nie będzie w pełni bezpieczny. Nie przejdziemy ciemną ulicą bez nerwowego zastanawiania się, czy ktoś nas przypadkiem nie napadnie, nie ukradnie nam torby. Nie zapominajmy jednak, kto jest naszym agresorem: człowiek. Sami sobie wyrządzamy nawzajem krzywdę. Co nas pozostaje ?

Bronić się: odważnie i skutecznie, ale ... nie zawsze za wszelką cenę. Możemy poświęcić portfel i torebkę dla zdrowia, a może nawet i życia. Pamiętajmy też o ostrożności i przezorności. Nie kuśmy losu, nie wystawiajmy się agresorowi. Nie prowokujmy. To być może dla wielu osób prozaiczne rady, ale te najprostsze bywają najskuteczniejsze.

Agresja jest negatywnym zjawiskiem wpisanym nieodwracalnie w nasze życie społeczne. Już Freud przewidział tą katastrofę, do której zbliża nas stale powiększająca się liczba zachowań agresywnych. Każdy z nas powinien postarać się zmniejszać ich ilość. Zacząć można od samego siebie. Nie zapominajmy, że to właśnie człowiek jest najbardziej agresywnym stworzeniem na ziemi. Kluczem do przeciwdziałania agresji jest jej zrozumienie i eliminowanie czynników powodujących jej wzrost.

Poniżej zamieszczam ciekawe publikacje na temat agresji:
Irena Pufal Struzik "Agresja i przemoc w szkole. Przyczyny, rozpoznawanie, zapobieganie".
Sylwia Szostak Sylwia i Anna Tabaka "Porozmawiajmy o agresji"
Paweł Migała "Dlaczego uczeń staje się agresywny. Przyczyny i uwarunkowania"

Jeszcze parę interesujących artykułów w sieci:
http://www.sciaga.pl/tekst/67747-68-rodzaje_i_przyczyny_agresji
http://www.profesor.pl/mat/n11/pokaz_material_tmp.php?plik=n11/n11_e_piszkalska_040519_1.php&id_m=11621
http://www.awans.net/strony/psychologia/wiese/wiese1.html

Następny artykuł będzie dotyczył psychiki ofiary. Znajdziecie tam odpowiedzi na pytania:

1. Co takiego sprawia, że akurat mnie atakują ?
2. Od czego zależy nasze zachowanie w sytuacji zagrożenia ?
3. Kogo agresorzy wybierają na swoje ofiary ?

... i wiele więcej !

Monika Kornaś

Autorka o sobie:

"Studiuję psychologię na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. W wolnych chwilach piszę, fotografuję. Interesuję się filmem, podróżami, psychologią społeczną i rozwojową, kocham muzykę ( najlepiej na żywo ). Pracuję jako copywriter freelancer, piszę teksty na strony internetowe i artykuły tematyczne. I jeszcze złota myśl, która szczególnie mnie inspiruje: "Każdy człowiek jest jak Księżyc. Ma swoją drugą stronę, której nie pokazuje nikomu". Mark Twain

4 komentarze:

Anonimowy pisze...

Bardzo dobry artykuł.

Anonimowy pisze...

Dobry artykuł aczkolwiek dopatrzyłem się trochę błędów, polecam go wszystkim:)

Anonymous pisze...

Artykuł fajny. Polecam jednak autorce czytanie tego co napisała przed publikacją. Pomijam dużą liczbę literówek, ale czasami zdarzają się błędy logiczne: "Faktem jest to, że nasz świat już nigdy nie będzie w pełni bezpieczny" - słowo "już" sugeruje, że kiedyś był. Tylko kiedy? ;-)

Anonimowy pisze...

literówki w tekście, denerwują kiedy zdanie traci sens.

Prześlij komentarz

Zapraszam do komentowania. Proszę o kulturalne wyrażanie swoich poglądów. Nie akceptuję wulgaryzmów i chamstwa.

Dziękuję i zapraszam ponownie.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...