sobota, 23 sierpnia 2008

Specyfika kontraktu psychologicznego w organizacji

Prezentuję Wam dzisiaj kolejny artykuł Oli Jóźwik. Miłej lektury. Marcin

Prawdopodobnie każdy z nas w przeciągu swojego życia miał do czynienia z kontraktem. Wiele aspektów funkcjowania człowieka jest nim uregulowanych, poczynając na pożyczeniu koledze notatek, a kończąc na podpisaniu umowy z firmą.


Można więc zaryzykować tezę, że zawieranie kontraktów wynika z konieczności uporządkowania stosunków międzyludzkich. W moim artykule szczególną uwagę poświęcę tym aspektom kontraktu, które związane są z funkcjonowaniem pracowników w organizacjach. W firmie oprócz tzw. stosunku pracy, czyli : „więzi prawnej łączące pracownika i pracodawcę” obowiązuje także niepisany kontrakt psychologiczny, który to, mówiąc w skrócie, wiąże się z obustronnymi oczekiwaniami i zobowiązaniami. Psychologowie zajmujący się tematyką zarządzani ludźmi tak definiują pojęcie kontraktu psychologicznego :

„Pojęcie kontraktu psychologicznego oznacza, że istnieje niepisany zbiór oczekiwań zaistniałych w dowolnym momencie między każdym członkiem organizacji a poszczególnymi menedżerami i innymi osobami w tej organizacji” ( Schein, 1965; za: Armstrong, 2007, s. 278 ).

Znaczenie wzajemnych oczekiwań podkreślają także inni badacze ( Rousseau i Wade-Benzoni, 1994; Katz i Kahn, 1966). Oczekiwania te dotyczą zachowania, są one często domniemane i nie zostaję ujęte w umowie o pracę. Pracownicy mogą oczekiwać ( i najprawdopodobniej będą ): sprawiedliwego traktowania, uczciwego wynagrodzenia, możliwości dalszego rozwoju oraz tego, że będą wiedzieć czego się od nich oczekuje. Z kolei oczekiwania pracodawców mogą dotyczyć: posłuszeństwa i lojalności pracowników, zaangażowania w sprawy firmy, czy wydajności w pracy. Powyższy zbiór oczekiwań nie wyczerpuje całej listy, został on podany jako przykładowy. Oczywistym jest, że każda ze stron (pracownik i pracodawca) posiada indywidualny zbiór założeń dotyczących zachowania drugiej osoby. Czasami założenia te są uzasadnione, często jednak-nie. Niespełnienie wzajemnych oczekiwań może powodować tarcia oraz napięcia, które mogą się przyczyniać do spadku efektywności, a nawet rozwiązania stosunków pracy.

Dlaczego kontrakt psychologiczny w organizacjach ma tak duże znaczenie?


Sims podaje, że : „Zbilansowany kontrakt psychologiczny jest niezbędny dla trwałych, harmonijnych relacji między pracownikiem a organizacją. Pogwałcenie kontraktu psychologicznego może być dla uczestników sygnałem, że strony nie mają już ( bądź nigdy nie miały ) wspólnego zbioru wartości czy celów” ( Sims,1944; za: Armstrong, 2007, s. 279). Wypracowanie wspólnego zbioru wzajemnych oczekiwań jest więc bardzo ważne dla zachowania prawidłowych relacji między osobami zatrudnionymi w organizacji. Szczególnie ważne wydaje się ich zwerbalizowanie. Ludzie, mniemający pojęcia, czego mogą oczekiwać, nie mają także pojęcia dlaczego są rozczarowani, jeśli ich oczekiwania nie zostaną spełnione. Będą jednak czuli, że coś jest nie tak. Dla funkcjonowania firmy taka postawa osób zatrudnionych może okazać się zgubna. „Oszukani” pracownicy, których oczekiwania przekraczają to co otrzymują wpłyną z całą pewnością negatywnie na sprawne funkcjonowanie organizacji.

Specyfika kontraktu psychologicznego w firmie polega m.in. na tym, że nie powstaje on w wyniku pojedynczej transakcji. Jak zauważa Spindler nieformalne umowy, które jednostka zawiera, zawsze wnoszą w relacje jej nagromadzone doświadczenia i pewne właściwości osobowe (Spindler, 1944; za : Armstrong, 2007, s. 285 ). Nie każdy z pracowników zdaje sobie sprawę, że formułując określone oczekiwania odwołuje się do nagromadzonej sumy świadomej i podświadomej wiedzy. Kontrakt psychologiczny jest więc ze swej natury czymś nieokreślonym, może on więc rozwinąć się w sposób nieplanowany i mieć nieprzewidziane konsekwencje.


Bezspornym jest przekonanie, że dobry kontrakt psychologiczny niesie za sobą istotne korzyści zarówno dla pracownika, jak i dla pracodawcy. Warto wspomnieć jakich kwestii dotyczą prawidłowo określone kontrakty psychologiczne. Z punktu widzenia pracowników obejmują one:

- podejście do pracownika - pracownik docenia sprawiedliwe traktowanie, zrozumienie, uznanie, szacunek dla jego pracy i osoby,
- stabilność zatrudnienia - to istotny element, ale przy dynamicznych zmianach na rynku pracy nie jest tak kuszący jak kilka lat temu; na pewno jednak pewna praca i wynagrodzenie znacznie poprawiają relacje na poziomie pracownik - organizacja,
- awans i kariera - pracownik zwraca dużą uwagę na możliwości rozwoju w danej firmie,
- władza i zakres obowiązków - dobrane do umiejętności zadania oraz możliwości podejmowania samodzielnych decyzji to kredyt zaufania ze strony firmy i wyraz uznania,
- zaangażowanie i zaufanie - pracownik, który czuje zrozumienie szefostwa i wie, że może ufać własnej organizacji, bardzo angażuje się w pracę i oczekuje tego samego od innych.

Z punktu widzenia pracodawcy kontrakt obejmuje następujące aspekty stosunków pracy:

- kompetencje,

- wysiłek,

- zgodność postaw pracownika z wartościami organizacji,

- przestrzeganie zasad,

- zaangażowanie,

- lojalność.

Kontrakt psychologiczny między pracownikiem a przełożonym tworzony jest wraz z przystąpieniem nowego pracownika do organizacji. Pierwszym etapem, na którym mogą ujawnić się podstawy takiego kontraktu, jest proces rekrutacji i selekcji kadr. Pracodawca przedstawia własne wymagania i oczekiwania wobec pracownika, zaprasza określone osoby, które spełniają jego wstępne warunki, a następnie ocenia, czy faktycznie istnieje spójność między organizacją a kandydatem. Podobnie z pracownikiem - po zapoznaniu się ze szczegółową ofertą firmy, wie czy mógłby spełnić się w danej pracy i czy chce wykonywać określone czynności za proponowane wynagrodzenie.

Kontrakt psychologiczny nie jest jednak czymś niezmiennym, stałym. W wielu organizacjach charakter kontraktu psychologicznego podlega nieustannym zmianom w reakcji na - zmieniające się przecież także- warunki otoczenia wewnętrznego, a szczególnie zewnętrznego. Zmiana warunków zewnętrznych spowodowana jest przede wszystkim wpływem światowej konkurencji na sposób funkcjonowania firmy, a przejawiający się m.in. wzrostem tendencji do ich „odchudzania”. We współczesnych „odchudzonych” organizacjach biznesowych kariery rozwijają się poziomo, co oznacza, że nie zawsze postęp pracownika przekłada się na jego awans. Za zmienny charakter kontraktu psychologicznego odpowiada także inna tendencja: we współczesnych firmach podstawowe znaczenie mają elastyczność i zdolność do adaptacji. Pracodawcom nie zależy obecnie na utrzymaniu stałego zespołu pracowników, często też uzależniają oni dalszą współpracę z pracownikiem od stopnia w jakim ich umiejętności przystają do potrzeb firmy. Z uwagi na zwiększenie się niestabilności zatrudnienia Hiltrop proponuje nowe ujęcie pojęcia kontraktu psychologicznego. Według niego ma on obecnie bardziej sytuacyjny, krótkoterminowy charakter i zakłada, że przetrwanie i rozwój każdej ze stron jest w mniejszym stopniu zależny od drugiej strony (Hilltrop, 1995; za: Armstrong, 2007, s.284 ).

Wiele organizacji bagatelizuje znaczenie kontraktu psychologicznego. Taka ignorancja, może być brzemienna w skutkach. Kluczową rolę w organizacji odgrywają pracownicy. Dzięki nim firmy funkcjonują, osiągają pozycję na rynku oraz generują zyski. Badacze zjawiska pokazują, jak nieumiejętnie "zawarty" kontrakt powoduje obniżenie motywacji do pracy, brak zaufania, pogorszenie wyników, rotację kadr, a tym samym zwiększenie kosztów. Relacje i oddziaływania między ludźmi, z jakimi mamy do czynienia w przypadku kontraktu psychologicznego, powinny być pielęgnowane dla dobra jednostki i całej organizacji.

Literatura :

- Armstrong, M. (2007) Zarządzanie zasobami ludzkimi. Warszawa: Wolters Kluwer business


Autorka:
Aleksandra Jóźwik


Inne ciekawe artykuły Oli - opublikowane na Psychice:

Grupy wyznaniowe

Samookaleczenia: o przyjemności płynącej z bólu

Etyczne aspekty procesu pomagania

2 komentarze:

zimbabwe pisze...

Organizacja kojarzy mi się głównie albo z polityką albo ze świadkami Jehowy - w tym drugim sytuacja psychiki członków jest bardzo trudna...

Anonimowy pisze...

Niewątpliwie..;)

Prześlij komentarz

Zapraszam do komentowania. Proszę o kulturalne wyrażanie swoich poglądów. Nie akceptuję wulgaryzmów i chamstwa.

Dziękuję i zapraszam ponownie.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...