środa, 21 maja 2008

Etyczne aspekty procesu pomagania

Proces terapeutyczny jest procesem integralnie związanym z problematyką etyczną. Jego specyfika, oparta na szczególnym rodzaju relacji między wspomaganym a wspomagającym, wymaga respektowania pewnych zasad etycznych. Ogólne zasady, którymi powinien się kierować psychoterapeuta zostały określone w Kodeksie Etyczno- Zawodowym Psychologa PTP. W codziennej pracy psychoterapeuty konieczne jest odwoływanie się do tych podstawowych reguł, zarówno dla dobra klienta jak i swojego własnego.


Kontakt terapeutyczny powinien z założenia wprowadzać zmiany pozytywne, ale zdarza się także, że jest on przyczyną niepowodzeń i nadużyć. Niezbędne zatem jest określenie etycznej odpowiedzialności psychoterapeuty wobec osób wspomaganych. Nadrzędną zasadą, którą powinien się kierować psycholog w swojej pracy jest uwzględnianie dobra drugiego człowieka.

„Naczelną wartością dla psychologa jest dobro drugiego człowieka. Celem jego działalności profesjonalnej jest niesienie pomocy innej osobie w rozwiązywaniu trudności życiowych i osiąganiu lepszej jakości życia na drodze rozwoju indywidualnych możliwości oraz ulepszaniu kontaktów międzyludzkich”

Kodeks Etyczno – Zawodowy Psychologa PTP (2007).

Nie zawsze jednak ta zasada jest przestrzegana.

Jakie mogą być możliwe nadużycia?


Pierwszym z nich jest złamanie zasady tajemnicy zawodowej. Na terapeucie spoczywa obowiązek zapewnienia tajemnicy spotkania terapeutycznego. Wspomagający nie może (bez zgody osoby wspomaganej) ujawniać faktu, że ktoś uczęszcza na terapię, ani udzielać informacji osobom postronnym, niezwiązanym z procesem terapeutycznym. Terapeuta nie może także bez odrębnej pisemnej zgody włączać do procesu terapii osób szkolących się oraz wykorzystywać dokumentacji z terapii do procesów dydaktycznych. Jeśli jednak wykorzystuje się taką dokumentację jako materiał dydaktyczny, terapeuta ma obowiązek tak zabezpieczyć dane, aby niemożliwa była identyfikacja osoby pacjenta.
Każdy pomagający powinien wiedzieć, że obowiązuje go bezwzględny obowiązek dochowania tajemnicy zawodowej. Jest to bardzo istotna reguła, gdyż od niej zależy w dużej mierze pomyślny przebieg procesu pomagania. W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, w których psycholog staje przed dylematem, czy zachować dla siebie powierzone mu sprawy czy nie. Momentów takich w pracy psychologa jest wiele.

Co zrobić, gdy osoba mówi o tym, że zamierza kogoś skrzywdzić? Jakie działania podjąć, a jakich zaniechać, gdy istnieje ryzyko samobójstwa?

Jak zapisane jest w Kodeksie Etycznym Psychoterapeuty tajemnica terapii może być uchylona tylko wtedy, gdy przemawia za tym dobro wyższe. Tak więc w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia innych lub pacjenta można odstąpić od tej zasady. Z powyższego wynika, że dotrzymanie zasady tajemnicy zawodowej nie zawsze jest możliwe, dlatego też należy pamiętać o rzetelnym poinformowaniu pacjenta o możliwości przekazania poufnych danych w wyżej wymienionych sytuacjach.
Kolejną kwestią, z którą łączy się zasada zachowani tajemnicy zawodowej jest przechowywanie dokumentacji dotyczącej terapii. Obowiązkiem psychoterapeuty jest takie zabezpieczenie danych, aby nie dostały się one w niepowołane ręce. Okun(2002) sugeruje, by zapisywać tylko informacje obiektywne, czyli takie, które są pozbawione osobistych ocen i interpretacji pomagającego. Głównym celem prowadzenia dokumentacji jest ewaluacja postępów terapii, pamiętać jednak należy o ewentualnych negatywnych konsekwencjach niewłaściwego zabezpieczenia dokumentów.

W procesie terapeutycznym, opartym na specyficznym rodzaju relacji międzyludzkiej, bardzo ważna jest kwestia wzajemnego kontaktu. Relacja między psychologiem a pacjentem nie może być inna , niż określona ramami profesjonalnego pomagania. Nieetyczne jest zatem nawiązywanie jakiejkolwiek formy bliskości seksualnej z osobami będącymi w terapii. Wykluczone jest także wykorzystywanie przez terapeutę emocjonalnej czy materialnej zależności osoby leczonej. Jeśli w profesjonalną sytuację udzielania pomocy wchodzą osoby, które oprócz utworzonej relacji, pełnią wobec siebie inne role, może dojść do nadużycia władzy.

Problemem, na który warto zwrócić uwagę omawiając etyczne aspekty procesu pomagania jest przekraczanie kompetencji przez psychologa. „Psycholog nie przedstawia niezgodnie z prawdą swojego wykształcenia, kompetencji profesjonalnych i doświadczenia zawodowego.” (PTP, 2007). Przekraczanie kompetencji ma miejsce wtedy, gdy psycholog udziela nieprawdziwych informacji odnośnie swojego wykształcenia. Oczywistym jest, że fałszywe przedstawienie swoich kompetencji może pociągać za sobą katastrofalne wręcz skutki.

Innym, choć nieczęsto poruszanym problemem jest swoiste poczucie omnipotencji. Taka postawa rodzi zagrożenie dla niesymetryczności relacji terapeutycznej. Terapeuta powinien być w kontakcie z klientem w pozycji Ja-Ty. Relacja taka minimalizuje kontrolę, manipulację, uprzedmiotowienie pacjenta typowe dla relacji Ja-Ono. Jak podaje Grzesiuk: „Wzajemny kontakt spełnia się, kiedy dwie osoby przeżywają postawę Ja-Ty, gdy każda z nich poddaje się wpływowi drugiej. Wówczas może nastąpić przepływ uczuciowej energii między nimi” (1994, s. 44)
Rola zawodowa psychologa zawiera w sobie przyzwolenie na ingerencję w czyjeś życie. Ta ingerencja nie powinna się jednakże odbywać bez zgody osoby badanej. Kluczowym pojęciem jest tutaj motywacja pacjenta do zmiany. Jeśli osoba nie jest gotowa na zmianę, to motywacja samego terapeuty nie wystarczy. Nie należy więc w takiej sytuacji pomagać „na siłę”.

Bardzo ważnym dla procesu terapeutycznego jest doświadczanie i wyrażanie akceptacji. Psychoterapeuta nie może wydawać ocen moralnych, ani kierować się uprzedzeniami rasowymi czy religijnymi. Jest to ważne z punktu widzenia efektywności terapii. Wspomagający, który nie akceptuje w pełni pacjenta, jego przeżyć, doświadczeń, nie będzie w stanie go zrozumieć. Zrozumienie z kolei jest warunkiem koniecznym idei pomagania.

W pracy psychologa niezwykle ważne jest przestrzeganie zasad etyki. Przede wszystkim dlatego, że w procesie terapeutycznym spotykamy się z drugim człowiekiem, jego historią życia, bagażem doświadczeń. Zachowania psychologa zgodne z zasadami etyki, będą więc wyrazem poszanowania dla tychże doświadczeń i samej osoby pacjenta. Nadrzędną wartością w pracy psychologa jest działanie na rzecz dobra drugiej osoby. Tak szczytny cel, wymaga także chwili refleksji nad własnym nastawieniem do wartości moralnych. O ile będziemy wierni własnym zasadom etycznym a także tym zapisanym w Kodeksie Etyczno-Zawodowym Psychoterapeuty, o tyle mamy szansę prawdziwie wspierać drugą osobę i pomagać jej w przezwyciężeniu trudności.

Literatura:
- Brammer, L.M (1984) Kontakty służące pomaganiu. Warszawa: Studium Pomocy Psychologicznej PTP
- Grzesiuk, L. (1994). Psychoterapia. Szkoły, zjawiska, techniki i specyficzne problemy. Warszawa: PWN.
- Okun, B. F. (2002). Skuteczna pomoc psychologiczna. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia PTP.
- Paluchowski, W.J. (2001, 2006) Diagnoza psychologiczna. Podejście ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnicto Naukowe Scholar
- www.ptp.org.pl (2007)


Autorka artykułu:
Aleksandra Jóźwik

3 komentarze:

Psychika.net pisze...

Bardzo interesujący artykuł, przydatny dla każdego początkującego psychologa. Brawa, Olu:)

Aleksandra pisze...

Dziękuje Marcinie:P

Psychika.net pisze...

Ależ nie ma za co:)
fajne masz pióro

Prześlij komentarz

Zapraszam do komentowania. Proszę o kulturalne wyrażanie swoich poglądów. Nie akceptuję wulgaryzmów i chamstwa.

Dziękuję i zapraszam ponownie.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...